گزارش از خاک تونس

دور دوم اجلاس جهاني درباره جامعه اطلاعات WSIS روز 18 نوامبر (27 آبان ماه 1384) پس از تقريبا يك هفته مذاكرات فشرده، 8 جلسه اصلي ، 308 رويداد موازي و 33 كنفرانس مطبوعاتي در مركز نمايشگاهي الكرام شهر تونس پايان يافت.

در اين اجلاس نزديك به 19 هزار  مشاركت كننده از 174 كشور جهان، نهادهاي سازمان ملل بخش خصوصي و جامعه مدني گرد هم آمدند تا به بررسي راهكارهاي كاهش شكاف ديجيتال و بهره‌گيري از فناوري اطلاعات و ارتباطات در پيشبرد توسعه اقتصادي و اجتماعي بپردازند.

نتيجه اين اجلاس نيز در قالب دو سند؛ «تعهد نامه تونس» (Tunis Commitment) به عنوان سند سياسي و «برنامه تونس براي جامعه اطلاعات» به امضاي رهبران كشورهاي دنيا رسيد.

يوشيو اوتسومي دبير كل اجلاس و دبير كل اتحاديه جهاني ارتباطات دور برد (ITU)  در نشست پاياني  اجلاس هيات‌هاي نمايندگي كشورهاي جهان را خطاب قرارداد و گفت: راه‌ درازي طي شده است، و از طرح ايده اين اجلاس در مينياپوليس آمريكا (در جريان كنفرانس ITO) 7 سال گذشته است.

وي افزود: مرحله اول حركت ما به سوي جامعه اطلاعات در شهر تونس به پايان رسيد؛ كشوري كه با پيشنهاد خود ايده اين حركت جهاني  را مطرح كرد.

به گفته اوتسومي: WSIS رويداد يگانه‌اي است كه در دو مرحله برگزار شده است. براساس اين رويكرد يك اجلاس در كشوري توسعه يافته ( سوئيس) و ديگري در يك كشور در حال توسعه (تونس) برپا شد  تا به ما اطمينان بخشد، دامنه گسترده‌اي از مسايل مرتبط با جامعه اطلاعات، مورد توجه قرار گرفته و بررسي مي‌شود.

اوتسومي افزود: اين روند دو مرحله‌اي، ايجاد يك طرح دقيق براي پياده‌سازي جامعه اطلاعات در سطوح ملي، منطقه‌اي و بين‌المللي را ممكن كرده است. WSIS درباره استفاده بهينه از فرصت‌ها و ابزار جديد بحث مي‌كند و بر ارزش گفت‌وگو و همكاري جهاني براي تامين نيازهاي روبه گسترش قرن 21 تاكيد دارد.

به گفته دبيركل ITU، جامعه اطلاعات مي‌تواند يك فرصت برنده- برنده براي همه باشد.

حضور جهاني

دور دوم اجلاس جهاني درباره جامعه اطلاعات براساس آخرين آمار، شاهد حضور 19 هزار و 401 نفر بوده اين آمار در مقايسه با دور اول نشانگر افزايش بيش از 4 هزار نفري مشاركت‌كنندگان است كه به خودي خود، حاكي از افزايش توجه جهاني به اين موضوع است.

در اجلاس تونس 46 رييس دولت و 197 نخست‌وزير و وزير، 5 هزار و 857 نماينده از 174 كشور (به همراه اتحاديه و شوراي اروپا)، يك هزار و 508 نماينده از 92 سازمان بين‌المللي، 6 هزار و 241 نماينده از 606 سازمان غيردولتي و جامعه مدني به همراه 4 هزار و 816 نماينده از 266 نهاد بخش خصوصي حضور داشتند و يك هزار و 222 روزنامه نگار به نمايندگي از 642 موسسه رسانه‌اي اخبار و گزارش‌هاي اجلاس را پوشش مي‌دادند.

از ايران نيز 7 خبرنگار و عكاس به همراه هيات علمي- فرهنگي جمهوري اسلامي ايران به انعكاس اخبار و گزارش‌ها پرداختند.

براي تسهيل در انجام وظايف روزنامه‌نگاران، يك مركز رسانه‌ها (Press Center) با تعداد زيادي كامپيوتر، اينترنت پرسرعت، پرينتر، فاكس و تلفن تدارك ديده شده بود.

نمايشگاه

ICT 4D (فناوري اطلاعات و ارتباطات در خدمت توسعه) شعار فاز اول اجلاس در ژنو بود كه نمايشگاهي را نيز با مضمون همين شعار در كنار خود داشت. در اجلاس تونس جامعه جهاني با شعار ICT UALL (فناوري اطلاعات و ارتباطات براي همه)   در نمايشگاهي حاضر شده بود كه در آن، 319 غرفه در مساحتي بالغ بر 11 هزار مترمربع برپا شده بود.

غرفه‌هاي دولتي، بخش خصوصي و جامعه معدني از 66 كشور جهان در 5 منطقه تعريف شده براي اين نمايشگاه، با نام‌هاي راهكارهاي الكترونيكي، دسترسي فراگير، توسعه و مشاركت، پژوهش، نوآوري و غرفه‌هاي ملي مرتب شده بود.

اين نمايشگاه به موازات خود به برگزاري تعدادي كارگاه آموزشي نيز انجاميد.

ايران نيز غرفه‌اي در اين نمايشگاه تدارك ديد كه مورد توجه ملل مختلف جهان قرار گرفت و به گفته حاضران، استقبال از غرفه ايران، مايه شگفتي بود. 10 كارگاه آموزشي از جمله با موضوعات ICT روستايي، آموزش و بهداشت و تجارت، حريم خصوصي در اسلام حاصل فعاليت جنبي نمايشگاهي تيم ايران بود

موضوعات مهم اجلاس

سه موضوع كليدي نشست‌هاي مقدماتي اجلاس WSIS يعني راهبري اينترنت، راهبردهاي مالي و مكانيزم‌هاي پياده سازي برنامه اقدام و پيگيري اسناد به متن اجلاس كشيده شد و به مباحثات داغ و فشرده‌اي انجاميد كه در ادامه به نتايج حاصله از هر كدام از اين مباحثات خلاصه‌وار اشاره مي‌كنيم.

راهبري اينترنت

در واقع موافقت دول جهان در مورد راهبري اينترنت را مي‌توان يك نقطه عطف در اين مورد دانست. در اجلاس تونس، كشورهاي جهان، نياز به يك فضاي مشاركتي براي راهبري اينترنت را مورد تاكيد قرار داده و به اصول راهبردي و ساز و كاري جديد دست يافتند. براساس اين توافقات، «تمامي دولت‌ها بايد نقش و مسووليتي مساوي در راهبري اينترنت داشته باشند» كه در ضمن بر ادامه «پايداري، امنيت و كاربري اينترنت» نيز تاكيد مي‌كند. همچنين «ملل جهان نبايد در تصميم گيري درباره كدهاي ملي و دامين‌هاي سطح بالا (CC TLD) ساير كشورها مداخله كنند.»

همچنين توافق شد كه «تمامي ذينفعان بايد در زمينه سياست‌هاي عمومي و نام‌هاي دامنه سطح بالاي عمومي (gtlD) به همكاري و مشاركت» بپردازند.

اين همكاري كه شامل «توسعه و ايجاد اصول عملياتي جهاني درباره سياست‌هاي عمومي راهبري اينترنت» مي‌شود، در واقع «مديريت منابع حياتي اينترنتي» را مدنظر قرار مي‌دهد. براساس توافق‌هاي صورت گرفته در تونس اين فضاي مشاركتي در سه ماهه اول سال 2006 ميلادي شكل عملياتي به خود خواهد گرفت.

يكي ديگر از نتايج مهم اجلاس تونس در زمينه راهبري اينترنت ، ايجاد مجمع راهبري اينترنت ( IGF) بود. وظيفه برگزاري اين مجمع به دبير کل سازمان ملل سپرده شده و از طريق آن ، فضايي براي گفت و گو و تبادل نظر تمامي ذي نفعان درباره مسايل وسياست هاي عمومي اينترنت ايجاد مي شود.

پيش بيني شده که اين مجمع ( فوروم) در نيمه اول سال 2006 در قالب گردهم آيي ترتيب داده شده در شهر آتن يونان، تشکيل شود.

IGF در واقع به تبادل اطلاعات و تجربيات موفق مي پردازد و به «يافتن راهکارهايي براي مشکلات کاربري اينترنت مشخص کردن نيازهاي روبه رشد و قرار دادن آنها در برابر چشم سياست گذاران و راهبران فني اينترنت » کمک مي کند.

البته مجمع راهبري اينترنت قرار نيست جايگزين سامانه و سازو کار کنوني و موسسات متولي راهبري فني اينترنت شود. در واقع موضوعات روزانه و فني اينترنت در حوزه اختيارات اين مجمع نيست اين موضوع اگر چه مورد نارضايتي بسياري از کشور هاي مخالف وضع موجود در راهبري اينترنت است و حاکمان فصلي اينترنت نيز تقليل مواضع کشور جهان به سطح فوروم را پيروزي خود ارزيابي مي کنند، اما واقعيت اينجاست که  هيچ کس انتظار تغيير و تحول انقلابي و فوري را در راهبري اينترنت نداشت. راه افتادن اين مجمع و از سوي ديگر پيگري موضوع راهبري اينترنت در قالب  مکانيزم هاي پيگيري مصوبات اجلاس WSIS ، به هر حال درهاي تحول و تغيير را بازنگه مي دارد و اين موفقيتي براي موافقان تغيير محسوب مي شود.

به عقيده بسياري از کارشناسان اصول و مواد مورد توافق در اجلاس تونس، نقطه عطفي است در مسير بين المللي شدن راهبري اينترنت در سال هاي آينده . ادامه تحول در مديريت منابع اينترنتي در سطح ملي و منطقه اي به نوعي علايق و حقوق ملي کشور ها را در مديريت منابع اينترنت آنها ، تضمين مي‌کند.

ساز و کارهاي مالي

اسناد WSIS بار ديگر بر توافقات ژنو مبني بر شناسايي بر «ict» به عنوان ابزار کليدي در استراتژي هاي توسعه ملي  تاکيد مي کند و به اين منظور، ايجاد شرايط مالي مناسب به منظور پياده سازي ICT در جهت دستيابي به اهداف توسعه هزاره سازمان ملل ضروري است.

 اين سند تاسيس صندوق همكاري ديجيتالي را تشويق مي‌كند. همچنين در آن زمينه‌هايي كه مي‌توان در آنها، ساز و كارهاي مالي موجود را بهبود بخشيد، مشخص شده است.

 جامعه جهاني تاكيد دارد كه زير ساخت‌هاي ICT به ويژه در كشورهاي توسعه نيافته، صرفا با سرمايه‌گذاري عمومي قابل ايجاد نيست.» همچنين مشخص است كه «سرمايه‌گذاري بخش خصوصي و نيروي بازار نيز به تنهايي ضامن حضور كشورهاي در حال توسعه در بازار جهاني خدمات ICT»  نخواهد بود. بنابراين مشاركت و همكاري قوي‌تر جهاني در اين زمينه يك اصل ضروري است.

 از اين منظر، ايجاد صندوق همكاري ديجيتال كه به پيشنهاد آفريقايي‌ها و حمايت كشورهايي همچون سوييس مطرح شد و البته كشورهايي همچون آمريكا، از آغاز به آن روي خوش نشان ندادند و در اجلاس تونس مورد تاكيد مجدد قرار گرفت و ساز و كارهاي مديريت آن مشخص شد.